sonaltailor2457 કવિતા અને વાર્તા

       "જો તો આ છોકરી... પડી છે આને કંઈ! હમણાં બે દિવસ પહેલાં જ એની સગાઈ તૂટી છે અને આને જોઈને કોણ કહેશે કે એની સગાઈ..." બે આંટીઓ આ પ્રમાણે વાતો કરી રહી હતી. ત્યારે "તને આ લોકોની વાત તકલીફ નથી આપતી? આ લોકો આમ તારા વિશે કંઈ પણ બોલ્યા કરે છે." પ્રિયાએ સિયાને પૂછ્યું. જેટલી તકલીફ એ સંબંધ તૂટ્યો અને થઈ, તેની સામે તો આ કંઈ જ નથી. એ ફક્ત સંબંધ ન હતો, મારા જીવનનો અણમોલ સમય હતો અને જે તૂટ્યો છે તે ફક્ત સંબંધ નથી મારો અણમોલ સમય તૂટ્યો છે અને તૂટેલી વસ્તુને જેટલી અડીએ એ તેટલી વધારે તકલીફ આપે. તેથી હવે મેં કોઈની વાત પર કે મારા એ તૂટેલા સમય પર ધ્યાન ન આપવાનું વલણ કેળવ્યું છે." સિયાએ પોતાના અશ્રુમોતી સાચવતા જવાબ આપ્યો.

 મળ્યું નથી જે આજ સુધી તે મેળવવાની તરસ છે, અધૂરી ઈચ્છા સંગ આશાને ફરી જીવાડવાની તરસ છે. મેં ડગ ભરવાની હિમ્મત કરી, ને આગળ ઊતરતી ઢાળ મળી; એ ઢાળ પર સરકુ બાળ બની, ફરી બાળ બનવાની તરસ છે. નથી થતી એ વેદના, જોઈને તકલીફ જન જીવનની; ક્યારે ફરી માનવ બનીશ? ફરી માનવી બનવાની તરસ છે. સ્વાર્થવૃત્તિમાં ફસાય, ને લુબ્ધ પથિકની જેમ ઘવાઈ જિંદગી, લોભવૃત્તિ છોડી ફરીથી, ક્યારેક ઉપકાર કરવાની તરસ છે. મોત તો છે જ અકબંધ, સંબંધ તો બાંધવો છે જિંદગીથી; પળ પળ વેડફાતી જિંદગી, ને ફરી મન ભરી જીવવાની તરસ છે.

     "માફ કરજો, એક વાત કહું?" દરિયા કિનારે ઊભેલી માનસીને અચાનક એક અજાણ્યા વ્યક્તિએ કહ્યું.      "હા, બોલો." માનસીએ કહ્યું.      "તમે ખૂબ જ સુંદર છો." એ અજાણ્યા વ્યક્તિએ એકાએક અણધારી વાત કહી.      "હા!!" માનસી એકાએક પોતાની સુંદરતાની પ્રશંસા સાંભળીને હેરાન થઈ પરંતુ તેને મનોમન ખુશી પણ થઈ.      ના... ના, ખોટું ન લગાડતા. હું એક ફોટોગ્રાફર છું અને દરેક વસ્તુમાં સુંદરતા જોવી એ મારી આદત છે. તેમાં પણ આંખે ઉડીને વળગે એવી સુંદરતાને કેદ કરવી એ મારો વ્યવસાય છે. શું હું તમારા ફોટોગ્રાફ્સ લઈ શકું?      સુંદરતાના કદરદાને આજે સુંદરતાને કેદ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. થોડી હિચકિચાટ બાદ માનસીએ પણ હા કહ્યું અને પ્રણવે તેની સુંદરતાને પોતાના કેમેરામાં કેદ કરી. થોડા સમય બાદ પ્રણવે એ ફોટોગ્રાફસની પ્રદર્શની કરી અને માનસી રાતોરાત ખૂબ જ મોટી હસ્તી બની ગઈ. તેને નવા નવા મોડલિંગ પ્રોજેક્ટસ મળવા લાગ્યા અને તે સફળતાના શિખરે પહોંચી ગઈ.      પરંતુ માનસીની એ સફળતા લાંબી ટકી શકી નહીં. એકવાર ફોટોશૂટ કરીને પછી ઘરે આવતી મ...

      "બેટા, આમ કેટલા દિવસ તું ઘરમાં બેસીશ? આ રીતે જીવન ન જીવાય, જીવનનું બીજું નામ જ હિંમત છે. દરેક પળમાં હિંમત કરવી અને અન્યાય સામે લડતા રહેવાનું જ મેં તને શીખવ્યું છે. તું આમ લાચાર બે-સહારા બનીને નહીં જીવી શકે કેમ કે હું તને આ પ્રમાણે જીવવાની અનુમતિ નથી આપતી." શ્વેતાની મમ્મી કડક શબ્દોમાં તેને જીવન પ્રત્યેનો અભિગમ બદલવાની સલાહ આપી રહ્યા હતા.      બાવીસ વર્ષની શ્વેતાની એક વર્ષ પહેલાં જ વિશ્વાસ સાથે સગાઈ થઈ હતી. બંને એકબીજાને જાણવા સમજવા માટે અવારનવાર મળતા રહેતા અને થોડા મહિનાઓમાં જ બંને એકબીજાની અત્યંત નજીક આવી ગયા. લગ્નને ફક્ત એક મહિનો જ બાકી હતો અને અચાનક વિશ્વાસનું અકસ્માત થતાં કમનસીબે તે મૃત્યુ પામ્યો. આ આઘાતથી શ્વેતા તૂટી ગઈ, તેણે બહાર આવવા જવાનું બંધ કરી દીધું અને આખો દિવસ વિશ્વાસનાં ગમમાં ડૂબીને રડ્યા જ કરતી. એક દિવસ તે અચાનક બેભાન થઈ ગઈ. તેને દવાખાને ખસેડવામાં આવી, જ્યાં ડૉક્ટરે જણાવ્યું કે, "શ્વેતા ગર્ભવતી છે." આ વાતથી શ્વેતા અને તેની મમ્મીને ફરીથી આઘાત લાગ્યો. શ્વેતાએ મનોમન જીવન ટૂંકાવવાનું વિચાર્યું અને તેણે પ્રયત્ન પણ કર્યો, પરંતુ સદભાગ્યે તેની ...

 પીંજરું શબ્દ સાંભળતાં કે વિચારતાં આપણને એક લોખંડનાં સળિયાવાળું નાનું પોપટનું ઘર (જે આપણે મનુષ્યોએ બળજબરીથી આપ્યું છે) તે દેખાય છે. એક એવી ચોક્કસ હવા- ઉજાસવાળી જગ્યા જેમાં હવા- ઉજાસ અનુભવી તો શકાય પણ ખુલ્લા મને માણી ન શકાય. પીંજરું કે જેમાં બધી સગવડ હોય, (અથવા એમ કહેવું જોઈએ કે આપવામાં આવે છે.) પરંતુ, બદલામાં સ્વતંત્રતા છીનવી લેવામાં આવે છે.      જો પીંજરાંને વ્યાખ્યાયિત કરવું હોય તો નીચે મુજબની વાતો કહી શકાય: • પીંજરું એટલે બધી રીતે સુરક્ષિત દેખાતી સૌથી અસુરક્ષિત જગ્યા. • પીંજરું એટલે શારીરિક શાંતિનાં બદલામાં માનસિક શાંતિ લઈ લેતી જગ્યા. • પીંજરું એટલે સ્વતંત્રતાનાં ભોગે મળેલા સુખ સગવડ. • પીંજરું એટલે જેમાં એક વાર પુરાયા બાદ જીવનભરની ગુલામી. • પીંજરું એટલે પોતાના જીવન પરથી ખોઇ દીધેલો હક.      કહેવાય છે કે, પીંજરું લોખંડનું હોય કે સોનાનું; છે તો અંતે પીંજરું જ. ભલે એ હીરા- મોતી જડેલું કેમ ન હોય! પરંતુ, જીવનની સૌથી મૂલ્યવાન વસ્તુ સ્વતંત્રતા તો એ છીનવી જ લે છે. આજે આપણે પણ કોઈકને કોઈક પિંજરામાં ફસાયેલા જ છીએ. પછી ભલે તે સત્તાનું હોય, સંપત્તિનું હોય કે સું...

    "આ બધું ચાર દિવસ સુધી સારું લાગે, પછી આ સાચો પ્રેમ ક્યાં ગાયબ થઈ જાય...! ખબર પણ નહીં પડે. બગીચામાં ચાલતાં ચાલતાં ધ્રુવી જાણે કે પોતાનો આક્રોશ ઠાલવતી હતી.      "ધ્રુવી! તું આટલી બધી નિરાશાવાદી કેમ છે? તે પણ ફક્ત પ્રેમ જેવી આટલી ઉચ્ચ લાગણી માટે...?" સ્મિતા ધ્રુવીને અસમંજસથી પૂછી રહી હતી ત્યારે જ કોઈકે સ્મિતાને બોલાવી અને તે ધ્રુવીને, "હમણાં આવું છું, તું અહીં બેસ." કહીને ગઈ અને ધ્રુવી બાજુમાં રાખેલ બાંકડા પર બેસીને સ્મિતાની રાહ જોતાં જોતાં ભૂતકાળમાં ખોવાઈ ગઈ.      "ધ્રુવી! તું અને હું હવે એક છીએ, આપણે ક્યારેય અલગ નહીં થઈશું. તને મારા પર વિશ્વાસ છે ને?" પ્રેમ ખૂબ જ પ્રેમથી ધ્રુવીને પોતાના પ્રેમ પર વિશ્વાસ અપાવી રહ્યો હતો.      "હા, પ્રેમ! જેટલો ભક્તને ભગવાન પર હોય, તેનાથી પણ વધુ મને તારા પર છે." ધ્રુવી પ્રેમ સાથે પોતાનાં ઉજ્જવળ ભવિષ્યનાં સપના જોતાં જોતાં  કહી રહી હતી.      થોડાં દિવસો પછી એકવાર ધ્રુવીને અચાનક પેટમાં દુખાવો ઉપડ્યો અને તે એટલો સખત હતો કે તે બેહોશ થઈ ગઈ. આવું ઘણાં સમયથી થતું હતું, પરંતુ ધ્રુવીએ તેન...

 મનની મૂંઝવણમાં મારી, તું ફરી એક આશ લખ; સગપણ આપણું બનશે જ અત્યંત ખાસ લખ. સાવકી ભલેને કહેતાં લોકો, છે તો તું અંતે મા; માવતર-પુતના સંબંધમાં, તું પ્રેમનો વાસ લખ. સગપણ બાંધ્યો ભલે તાતથી, છું કારણ એનું હું; વિશ્વાસ પડ્યો છે ખોટો મારો, હતો એ આભાસ લખ. ઝંખનામાં હતી મમતા, મૃગતૃષ્ણા બની એ મનસા; ઝાંઝવાનાં જળથી ક્યારેય, ન છીપે અધૂરી પ્યાસ લખ. નસીબ ઓછું પડ્યું મારું, કે નસીબમાં હતું જ નહીં! જવાબ એનો શોધવામાં, તૂટી રહ્યાં છે મારાં શ્વાસ લખ

 વિવિધતામાં એકતા દેશમાં કદી ન ખૂટી રાષ્ટ્રીય એકતા છે દેશની જીવન બૂટી જાત- પાત- રીત- ભાત અલગ ભલે હોય સ્વદેશ માટે દિલમાં દાઝ ઊંડેથી ફૂટી.

 તહેવારોની મોસમમાં શ્રાવણ માસ જ રોનક કરે, નાગપંચમી, બળેવ, જન્માષ્ટમી ઉત્સવો કેવા મનમોહક બને! રોજિંદા જીવનમાંથી મળતાં દિવસો થોડાં આ ઉત્સવ બને, લાવે નજીક લોકોને અને ફેલાવે પ્રીતની સોડમ ઘરે. શિવાયના ભક્ત નાગરાજ, પુત્ર બચાવી ઉપકાર કરે; ઉપકાર જ્યારે અપકાર સમજે, ને અફસોસમાં મા પૂજન કરે. કલરવ થાય મામા ઘરે, આવે બહેનો લઈને રાખડી ઘરે; રક્ષા ધાગો એ પ્રેમનો મજબૂત, તાર ભલે કોમળ ઠરે. કાનુડા કેરી પ્રીત અનોખી, અષ્ટમીમાં જન્મોત્સવ વસે; હર્ષઘેલા મનમાં જય કનૈયા લાલ કી, ઘરે ઘરે ધૂમ મચે.

 માતૃભૂમિ માટેનો પ્રેમ હૃદયમાં કંઈ ઓછો નથી, કુર્બાન થયેલ વીરો પર ગર્વ કંઈ ઓછો નથી. દરેકને નથી મળતાં મોકા, મા ભોમ કાજે કંઈ કરવાના; મળશે મુજને પણ મોકો, નસીબદાર હું કંઈ ઓછો નથી. જીવન મારું તુજને અર્પણ, શીશ નમાવી તુજને વંદન; તું માંગ બસ અધિકારથી, હું સપૂત કંઈ ઓછો નથી. તન, મન, ધન તો તેં જ દીધાં, જીવ મારો કરું છું તુજને અર્પણ; હુકુમની તારી રાહ છે, બાકી રહેલો શ્વાસ કંઈ ઓછો નથી. કોટી કોટી વંદન મા ભોમ તને, પાડ્યો મુજને લાડ કોડથી; કુર્બાન થવા તૈયાર છું, હું પણ વીર કંઈ ઓછો નથી.

  ૧) સદભાવના     મનમાં રાખી, ભર     આગળ ડગ ૨) ઈશ્વર દેખે     કર્મ-ફળમાં જુએ     સદભાવના ૩) ન થાય ખોટું     ઈમાનદારી હોય     મારાં કર્મમાં ૪) હિંમત કર     તું, સદભાવ રાખ     નિયતિ મળે ૫) ખુશી મળશે     સદભાવનાથી જ     વિધાતા લેખે ૬) જીવન મૂડી     સાચી, સદભાવના      છે; સાચવજે     ૭) સદભાવના,     અંતે આવે છે સાથે;     મૃત્યુ પર્યંત

 સોળ વર્ષની મિતાલી છેલ્લા પંદર દિવસથી બીમાર હતી. કોઈ મોટી બીમારી તો ન હતી, પરંતુ સ્વાસ્થ્ય સારું પણ ન કહી શકાય એવું હતું. છેલ્લા પંદર દિવસથી દવાઓ તો ચાલુ જ હતી, પણ કંઈ ખાસ સુધારો જોવા મળતો ન હતો. ખાવાનું ભાવે નહીં તેથી અશક્તિ રહે. તેને મનગમતી બધી જ વસ્તુઓ લાવી આપવામાં આવી... પણ ન તેને કોઈ વસ્તુ ગમે, ન ખાવાની વસ્તુ ભાવે, ન મન તંદુરસ્ત લાગે.      એક દિવસ તે બપોરનાં સમયે ઘરનાં ઓટલા પર હીચકામાં બેઠી હતી. ગુમસૂમ, ઉદાસ અને એકદમ ચુપચાપ. ત્યારે ક્યાંકથી અચાનક કોઈ બાળક મોરનું પીછું લઈને આવ્યું અને ઉદાસ મિતાલીને ખુશ કરવાના આશયથી કહ્યું, "દીદી આ કેટલું સુંદર છે ને!" મિતાલીએ કોઈ જવાબ ન આપ્યો અને પોતાના પોપચાં હળવેથી ઢાળી દીધા. તે બાળકે મિતાલીનાં ચહેરા પર પીછું ધીમેથી ફેરવ્યું. મિતાલીને અદ્ભુત અને કંઈક અલગ જ અનુભવ થયો. એ અનેરી લાગણી મિતાલીને ખૂબ જ ગમી તેથી તેણે આંખ ઉઘાડી, પરંતુ ત્યાં કોઈ જ ન હતું. બસ મોરપીંછ તેની સામે પડ્યું હતું. તેણે ધીમેથી તે ઉપાડ્યું અને ફરીથી પોતાના ચહેરા પર ફેરવવા લાગી. પંદર દિવસમાં પહેલીવાર તેને કંઈ ગમ્યું હતું. તે રાત્રે તેણે રોજ કરતાં સારી રીતે ભોજન પણ લ...

 વાયરો ધીમો વાયો ને પડ્યું એક ટપકું, વર્ષાના વધામણા કરવા, અહીં જ હું અટકું. સૂકા સૂકા તરુએ લીધો લીલો નવો અવતાર, લીલુડી ધરતીને માણવા, અહીં જ હું અટકું. તાતને માથે આપી ઈશે ખેતરની જવાબદારી, લહેરાતા ખેતરો જોવા, અહીં જ હું અટકું. ખુશીઓની હેલી આવી ચોમેર ઉત્સવની ઉજવણી,  ઉત્સવ નિહાળવા મોજમાં, અહીં જ હું અટકું. તરુ રોપું, પાક લહેરાય, માટીમાં ખુશીથી મ્હાલું; કાદવ ભીના પગ કરવા, અહીં જ હું અટકું. માથે માટી, હાથે માટી, માટી બની શીશ તાજ; ઇત્રથી મીઠી સોડમ માણવા, અહીં જ હું અટકું. સ્ત્રીથી સુંદર કુદરતનું સૌંદર્ય દીસે વર્ષાના વધામણે, જગત આખું હરઘેલું જોવા, અહીં જ હું અટકું.

 વિરાજ રીમાને કોલેજના સમયથી પ્રેમ કરતો. બંને ખૂબ સારા મિત્ર એટલે કહેવામાં હિચકિચાટ અનુભવતો. છતાં ખૂબ હિંમત કરીને એણે રીમાને જણાવ્યું. પરંતુ રીમાએ સકારાત્મક જવાબ ન આપ્યો. તેણે વિરાજને કહ્યું, "હું પ્રેમ સંબંધ માટે તૈયાર નથી. ઘરની જવાબદારી અને અન્ય મજબૂરીઓ મને એ તરફ પગલાં ભરતાં અટકાવે છે. મજબૂરી ન પૂછીશ, કેમ કે હું તને  ભાવનાત્મક દબાણ નથી આપવા માંગતી." વિરાજે રીમાની લાગણીને માન આપતાં તેના પર કોઈ પણ પ્રકારનો દબાવ ન નાંખ્યો અને બંને પહેલાંની જેમ મિત્રો તરીકે જ રહેવા લાગ્યાં. આ વાતને ઘણો સમય વીતી ગયો. પરંતુ વિરાજના પિતાની ઈચ્છા હતી કે તેમનો પુત્ર નોકરી કરતો થાય એટલે તેનાં લગ્ન થઈ જાય, વિરાજે પિતાની ઈચ્છાને માન આપતાં લગ્ન કરી લેવાનો નિર્ણય લીધો.       બીજી બાજુ વિરાજે જે રીતે રીમાની લાગણીને માન આપ્યું તે રીમાના હૃદયને સ્પર્શી ગયું. તેથી તેના હૃદયમાં પણ વિરાજ માટે લાગણીઓ જન્મવા લાગી, અને તેણે નક્કી કર્યું કે તે પોતાના મનની વાત વિરાજને જણાવી દેશે. એક દિવસ તેણે વિરાજને ફોન કરીને મળવા બોલાવ્યો અને પોતાના મનની વાત કહેવાનું નક્કી કર્યું. વિરાજે પોતે પણ રીમાને મળવા માંગ...

કશે શબ્દ ઓછા પડે એ ય સાચું કશે વાત ખૂટી પડે એ ય સાચું કમળ દેવશીશે ચડે એ ન ભૂલો પછી ફૂલ ધૂળમાં મળે એ ય સાચું શરમ મનમાં રાખી નજર માન ભરી ભલે વસ્ત્ર ટૂંકા જડે એ ય સાચું વહમ નથી એ, તું સાથે છે હરપળ હું તોય તુંને ગોતું છું એ ય સાચું જીવન રૂડું વેડફ્યું નશામાં શું કર્યું? એ સુંદર જીવન ખોયું તેં એ ય સાચું

 ત્રિદેવ જેને પૂજે, આપે પ્રથમ સ્થાન; દુંદાળા દેવ ગણપતિ પધારો મારે ધામ. શંકર તાત માત ઉમા જેના ચોસઠ તીર્થ સમાન, સૂંઢાળા દેવ ગણપતિ પધારો મારે ધામ. દેવાશિશ છે, પ્રથમ પૂજાશે; ગણેશ પ્રજ્ઞાવાન: ગણનાયક દેવ ગણપતિ પધારો મારે ધામ. સૃષ્ટિ પટ પર ઘર -ઘર થાય હંમેશ જેના ગુણગાન, લંબોદર દેવ ગણપતિ પધારો મારે ધામ. બ્રહ્મા સુતા રિદ્ધિ- સિદ્ધિના સ્વામી સૂર સુજાન, વિઘ્નહર્તા દેવ ગણપતિ પધારો મારે ધામ.

  દરવાજા પર અવાજ થયો.      શાંતિબહેને બારણું ઉઘાડયું. જોયું તો ટપાલી હતો. "શાંતિબહેનના નામની ચિઠ્ઠી છે." ટપાલીએ કહ્યું. શાંતિબહેને ચિઠ્ઠી લીધી અને ટપાલી રવાના થયો. શાંતિબહેને ચિઠ્ઠી પર *દાદીને ચિઠ્ઠી* લખેલું જોયું અને તરત જ ચિઠ્ઠી ખોલીને વાંચવા લાગ્યા. શાંતિબહેનની પૌત્રી મીનાક્ષી, જેને પ્રેમથી તેઓ મીના કહેતા તેની ચિઠ્ઠી હતી.       મારી વ્હાલી,                    દાદી      મને તમારી ખૂબ જ યાદ આવે છે. તમારી યાદ આવે ત્યારે મને ખૂબ જ રડું આવે છે. હું હમણાં પપ્પાના શેઠના ઘરે રહું છું. અહીંયા રહેતાં લોકોનો વ્યવહાર મારી સાથે વધારે સારો નથી. પણ દાદી! અહીંયા મારા કરતાં નાની એક છોકરી છે શીલા. જે મારી ખુબ જ સારી મિત્ર થઈ ગઈ છે. હું એની સાથે જ રોજ શાળાએ જાઉં છું. દાદી તમને ખબર છે, એ પોતાનું માથું જાતે ઓળે છે. એને ચોટલો ગૂંથતા પણ આવડે છે. મને નથી આવડતું તેથી હું ગમે તેવા ચોટલા ગૂંથીને શાળાએ જાઉં છું તેથી મારા વર્ગમાં બધાં મને ખૂબ હસે...

 પુરૂષ- પ્રકૃતિનું રૌમ્ય અને રૌદ્ર સ્વરૂપ છે શિવ-શક્તિ, જગ સંહારક, તારણહારક, નવજગ સર્જક શિવ-શક્તિ. અર્ધનારીશ્વર પૂરક સ્વરૂપ, જગનો આતમ શિવ- શક્તિ;  કણ કણમાં વસે છે ઈશ, મારા તન- મનમાં છે શિવ- શક્તિ. અજન્મા- અમર છે માત- તાત, જગનાં પોષક શિવ- શક્તિ અલૌકિક- અજોડ, આદર્શ ગૃહસ્થ, જગ કાજે શિવ- શક્તિ. નરમાં શિવ, નારીમાં શક્તિ, સાથે જગ શોભાવે શિવ- શક્તિ; જગ કલ્યાણ કાજે પ્રલય આણે, પૂર્ણ બિંદુ છે શિવ- શક્તિ. અનંત બ્રહ્માંડનું કેન્દ્રબિંદુ, જીવનબિંદુ પણ શિવ- શક્તિ; જીવસૃષ્ટિના નવસર્જન કાજે, અંત કરશે શિવ- શક્તિ.

      મને ચા પીવાનો અતિભારે શોખ. પરંતુ ચાની સાથે ખબર નહી કેવું વેર થવા માંડ્યું છે કે, મારી છેલ્લી ચાની ચુસકી બે વાર અધૂરી રહી ગઈ છે.      એકવાર હું ચા પીતી હતી ત્યારે ચાનો છેલ્લો ઘૂંટડો જ બાકી હતો ને મને ખબર પડી કે ચા તો બકરીના દૂધમાં બનાવેલી છે. મને બકરીનું દૂધ જરા પણ પસંદ નહીં તેથી ખબર પડતાંની સાથે જ મનપસંદ ચા તરફ અણગમો થતાં ચાની છેલ્લી ચુસકીનો આનંદ ન માણી શકી.      બીજી એકવાર હું બકુલ કાકાની ટપરી પર ચા પીતી હતી. એમની ચા મને અત્યંત પસંદ. એકદમ કડક, મીઠી, મસાલેદાર... સુગંધ લેતાં જ પીવાની તીવ્ર ઈચ્છા જાગી આવે. બસ ત્યારે, સુગંધ લેતાં લેતાં ચાનો સ્વાદ માણતી હતી ને અચાનક એક આખલો દોડતો આવ્યો ને એનાથી બચવાના ચક્કરમાં ફરીથી છેલ્લી ચાની ચુસકી મારી રહી ગઈ, કુલડી જો હાથમાંથી છૂટીને પડી ગઈ 'તી.      બે વાર આવા બનાવ બન્યા બાદ ચા પીતી હોઉં ત્યારે મને ભય લાગે કે હવે આજે કઈ નવી ઘટના બનશે? કે જેથી મારી ચાની છેલ્લી ચુસકી અધૂરી તો નહી રહી જાય ને?      આજે અમે મિત્રો કેન્ટિનમાં ચા પીવા ગયા. મારા મનમાં ડર તો સતત ચાલતો જ હતો પણ હિંમ...

 આખું વર્ષ પોષીને વિજયાદશમી પર મને બાળ્યો, પૂતળું બાળી મુજનું, સ્વને ફરી મૂર્ખ બનાવ્યો. મનમાં વસેલો મારો ગુણ, બાળીને તરત જ પોષ્યો, પોષતા પોષતા ફરીથી તું ઘર ભણી જ આવ્યો. બળતાં હું પણ હસતો 'તો, માણસ તું કેટલો સવાયો; દર વર્ષે મને બાળીને પણ હંમેશ મુજથી જ ઘેરાયો. હરિફાઈ, ઈર્ષ્યા, વાસના, લાલસા, ક્રોધમાં તું સપડાયો, તું પણ જાણે હું નથી મરતો, તેથી તું બને રઘવાયો. કર્મશીલ, ગંભીર, મર્યાદા, સત્ય, દ્રઢતાથી હું હરાયો, નીરખ ખુદને, ન જગાડ મુજને, તો જ ભવસાગર પાર કરાયો.

 એકવાર એક સંતને એક વ્યક્તિએ પૂછ્યું, "ગુરુવર! સંત અને મહાત્માઓના જીવનનું અંતિમ લક્ષ્ય શું હોઈ શકે?" સંતે કહ્યું, "મોક્ષ." તે વ્યક્તિએ ફરીથી પૂછ્યું, "શું મોક્ષ એ દરેક જીવનનું અંતિમ લક્ષ્ય ન હોવું જોઈએ?" સંતે આ પ્રશ્નોનો શો ઉત્તર આપ્યો હશે, તે આપણે સૌ જાણીએ જ છીએ. પરંતુ, આ મોક્ષ શું છે? શું કરવાથી મોક્ષ મળે? મોક્ષની પ્રાપ્તિ કઈ રીતે થાય? તે બાબતોથી હજી આપણે વંચિત છીએ. છતાં પણ જો આપણે મોક્ષને સામાન્ય શબ્દોમાં સમજીએ તો કહી શકાય કે, "જીવન- મરણના/ પુનર્જન્મના ચક્રમાંથી મુક્તિ એટલે મોક્ષ." "પરમાત્મા સાથે આત્માનું મિલન એટલે મોક્ષ." "મૃત્યુ પર્યંત પરમાત્મામાં વિલીન થવાની ક્રિયા એટલે મોક્ષ."      આવી તો ઘણી બધી વ્યાખ્યાઓ આપણે આપણી સમજ પ્રમાણે આપી શકીએ. છતાં પણ એની સત્યતા કસોટી તો કરવી જ રહી!      મોક્ષનો પર્યાય એટલે મુક્તિ, અને તે ત્યારે જ પ્રાપ્ત થાય જ્યારે આપણે સાંસારિક આશા અને અપેક્ષાથી પર ઉઠી શકીએ. પરંતુ, જેમ માણસ હોવું સહેલું નથી એમ માનવીય એષણાઓને ત્યજવું પણ સહેલું નથી. તેથી જ મોક્ષ તરફનો માર્ગ કઠિન લાગે છે. એવું પણ સાંભળ્યું છે ક...

  જોખમાયું છે જીવન આજે કેમ? વિચારો. અસ્તિત્વનો પ્રશ્ન ઊભો થયો કેમ? વિચારો. અર્ણવ આંગણે ઊભો, સલિલની ક્યાં એમાં કમી, તોય ત્રાહિમામ પોકારે છે જન-જન કેમ? વિચારો. કોંક્રિટનાં જંગલની વાવણી કરી ને સચુકલું જંગલ ખોયું, મૂશળધાર વરસે  ક-સમયે વર્ષા કેમ? વિચારો. કુદરતી સૌંદર્ય છેડીને કૃત્રિમ ઊભું કરે સવાયો માનવી, અવનીના અસ્તિત્વ પર પ્રશ્ન ઊભો થયો કેમ? વિચારો. પૈસા પાછળ પાગલ માનવ અહમ્ કરે ઉજાગર, એનું સુખ- શાંતિથી અસ્તિત્વ ટકે છે કે કેમ? વિચારો.

 મળ્યા જીવનમાં અઢળક મીઠાં ઝરણ, ચાખ્યાં વારંવાર પણ સ્વાદે ખારાં ઝરણ. વગડામાંથી વહેતાં પહોંચ્યાં છેક શહેરે, રંગ શહેરનો લાગ્યો, ને બન્યાં ઊંડાં કળણ. અણધારી આફત નથી આ, કુદરતનો છે ખેલ; કાંટાની જેમ ડંખે સમય, બસ મુક્તિ મરણને શરણ. જીવન છે સરોવર, ને એમાં હું ફસાયેલું ફૂલ; ટકાવી ખુદને રાખવા હમેશાં, કરું અવિરત તરણ. આશામાં હું જીવું, કેમકે શ્વાસ હજી છે બાકી; અંતિમ ઘડીએય વિશ્વાસમાં છું, બનશે એ મીઠાં ઝરણ.

 તડકો ખાતી જિંદગીમાં છાયડાનું આવરણ કોણ છે? દુઃખ જ હંમેશા લાગતું ત્યાં સુખનું આવરણ કોણ છે? બાવરી થઈ બેઠી છે જિંદગી આ રોજની જંજાળથી, ડહાપણ ક્યારેક બતાવતું સમજણનું આવરણ કોણ છે? ભીડ વચ્ચેની એકલતાથી કોને મુક્તિ ન જોઈએ? એકલતામાં મહેફિલ લાગતું સ્પંદનનું આવરણ કોણ છે? કાળમીંઢ પથ્થર જેવી લાગે છે મુશ્કેલી જીવનમાં, ટકી રહેવાની વૃત્તિને સતત પોષતું આવરણ કોણ છે? ઈશ્વર છે કે નથીમાં ફસાયેલ ઓછાં નથી અહીં ભાઈ! ઈશ ન હોય તો તનમાં રહેલ શ્વાસનું આવરણ કોણ છે?

 નીરવતામાં સાદ સાંભળી ઘડીભર મન મ્હોરી ઉઠ્યું, ફરી એકવાર આજે કોઈ યાદોનાં ઘટમાં ગહેકે ઘેરું. આશ વધી ને શમણાં બાંધી જો જીવન છે કેવું? આંસુમાંયે હકીકત કહી તોય સ્મિત લહેરાવે છે ભેરું. પાનખર મોકલ; વસંત આવી આ ઘટમાળું ક્યાં પહેલું! શીખી જશે તો જીતી જશે રહસ્ય મેં તુજને જ કહેલું. કઠણ છે ભલે પરીક્ષા સૌને માટે છે ક્યાં સરખે સરખું, કુંદન હતું ને ઊજળું થવા અગન દરિયો પણ તરી જોયું. વર્ષો બાદ યાદોમાં સાદ થયો ને વમળ ફરી જીવી જોયું, વારંવાર આવકારીશ જો કોઈ બની ઘટમાં ગેહેકે ઘેરું.

 તનને ઢાંકે ભલે શ્વેત વસ્ત્રે, પણ મનનો ભાવ તો કાળો; ન કોઈ બચશે આ જગમાં, જ્યારે થશે શૂન્ય તણો સરવાળો. "વારા પછી વારો, તારા પછી મારો" ભૂલ્યો એ જ ઘવાણો, દિલ દુભાવી ને કર્યો દેખાડો, થયો એનો શૂન્ય તણો સરવાળો. જે વાવશો તે જ લણશો, એમાં હિસાબ શાને કાઢો? કર્મનો હિસાબ લીધો ઈશે, ને કર્યો શૂન્ય તણો સરવાળો. અવળે રવાળે ચડ્યો માનવી, શોધે કેમ ન ઈશ માળો; ભવસાગર તો જ પાર થશે, બાકી શૂન્ય તણો સરવાળો. કાગ કહે શાને રોળાય અહીં, કર સફળ આ જન્મારો; સેવા કર સાચા મનથી સૌની, કરશે ઈશ શૂન્ય તણો સરવાળો

 જીવન નથી બીજું, બસ અંતનો આરંભ છે, થઈ રહ્યું છે શું? જરા જાણો કારણ છે. નવાં વર્ષના પધરામણે જૂનું ભૂલ્યા છે સૌ, બસ આજ તારા- મારા જીવનનું તારણ છે. હોય ગમે તેટલું પ્યારું, ભૂલાય જશે ક્યારેક; આ હકીકત સાથે કર્યું પ્રેમનું અનાવરણ છે. કષ્ટ નથી દીધા, એ તો પરીક્ષા કરી તારી; આ તો ફક્ત મારો નજીવો ધારણ છે. હું કહું ને તું માને એ તો ક્યારેય બનતું નહીં, તોય આપણા સંબંધનું એ શ્રેષ્ઠ જાળવણ છે.

 તક સામે પડી છે બદલી જો દિશા, ઘડીભર માટે જ થમી છે, બદલી જો દિશા. એવું નથી કે શક્તિ નથી તારી પાસે, બંદગીમાં થોડી કમી છે, બદલી જો દિશા. નિરાશાથી ક્યારે પાર થયો છે બેડો! નયનોમાં આશાની કમી છે, બદલી જો દિશા. શબ્દોમાં લાગતો લાગણી ભીનો સ્પર્શ નથી, ગઝલમાં લયની કમી છે, બદલી જો દિશા. પ્રેમ નથી રહ્યો જગમાં, શાને એવું લાગતું? દ્રષ્ટિકોણની આ તો કમી છે, બદલી જો દિશા.

 જાવું છે ક્યાંક ફરી ફરી અનંતની સફરમાં, બસ, ઝરણું પ્રેમનું વહેતું હોય નયનોનાં સ્પંદનમાં. તડકો બાળે, ઠંડી ટાઢે, વર્ષામાં ભીંજાવું મગનમાં; બસ, ઝરણું પ્રેમનું વહેતું હોય નયનોનાં સ્પંદનમાં. મન મારું ખુલ્લું કર્યું મેં, ને વાટડી ભરી નયનમાં; બસ, ઝરણું પ્રેમનું વહેતું હોય નયનોનાં સ્પંદનમાં. ગીત મધુરા ગાતી કોયલ સાદ કરે મને ચમનમાં, બસ, ઝરણું પ્રેમનું વહેતું હોય નયનોનાં સ્પંદનમાં. અનંતકાળની કઠોરતા ત્યજી મળજે આજે શમણમાં, બસ, ઝરણું પ્રેમનું વહેતું હોય નયનોનાં સ્પંદનમાં. રેશમની દોરી જેવી આશા, બાંધી તુજ સંગ લગનમાં; બસ, ઝરણું પ્રેમનું વહેતું હોય નયનોનાં સ્પંદનમાં. ઋણાનુંબંધ થઈશ તારી, જો મળે તું જીવન સફરમાં; બસ, ઝરણું પ્રેમનું વહેતું હોય નયનોનાં સ્પંદનમાં.

 કોરોના ગયો, કોરોના ગયો, મજા પડી ભાઈ મજા પડી. નિશાળ ખુલીને મિત્રો મળ્યાં, મજા પડી ભાઈ મજા પડી. શાળામાં ફરી શિક્ષક વઢયાં, લેસનમાં ગોટાળા કર્યાં; સજા મળીને મરઘો બન્યાં, મજા પડી ભાઈ મજા પડી. રિસેસ પડીને પકડા-પકડી રમતાં રમતાં ભૂલી ભટકી, એક સહેલી વધુ મળી ગઈ, મજા પડી ભાઈ મજા પડી. ઘરે આવીને લેસન કરવા, મમ્મી બેસાડે વઢી વઢીને; મેથીપાક પણ ચાખવાં મળે ને, મજા પડી ભાઈ મજા પડી. બીજે દિવસે આંખ ખૂલે ને, ફરી નિશાળે દોડી જવા; હસતાં- રમતાં ભણવાની ફરી, મજા પડી ભાઈ મજા પડી.

  છે પ્રેમનો સવાલ, જરાક તો નજીક આવ; સ્પંદન ઉરના જોવા, જરાક તો નજીક આવ. છે પ્રેમ તુંને પણ, વિશ્વાસ કદી ન છોડું; વિશ્વાસની દ્રઢતા નીરખવા, જરાક તો નજીક આવ. આમ, સંબંધ આપણો મૃગજળ શો શાને બને? પ્રેમની તરસ છીપાવવા, જરાક તો નજીક આવ. વેરણ રણ છે જીવન, ને તડપાવે તારી યાદ, યાદોથી બહાર મળવા, જરાક તો નજીક આવ. જીવન છે સાચું, પણ ભરોસો ન કરીશ; અંત સમયની ઘડી છે, જરાક તો નજીક આવ. મૃત્યુ ક્યારે ભરખી જશે, કોને ક્યાં ખબર? જીવનનો છેલ્લો પ્રેમ માણવા, જરાક તો નજીક આવ. મળ્યું છે જે માણીએ, ને સાથે કદમ મિલાવીએ; જીવનને પ્રેમનો પર્યાય બનાવવાં, જરાક તો નજીક આવ.

 ઉડતા પાનનું આવ્યું મૃત્યું આજે, જીવન આનંદ એના ઉરમાં ગાજે. 'સ્મિત શાને તારાં મુખ પર છાજે?' દુઃખી ડાળીએ પૂછ્યું ઢળતી સાંજે. જીવ્યાનો આનંદ પ્રભુનો પાડ માથે, જવાબ પાનનો સમજો નિરાંત સાથે. જવાબ પાનનો ડાળીના કર્ણે ગાજે, દુઃખી ન થવું ફરી, કર્યો નિશ્ચય આજે. શ્વાસની ગણતરી પ્રભુનાં હાથમાં રાચે, પ્રભુ એના કામમાં કોઈ કમી ન રાખે.

 કાયમી સાલે અંતરમાં ઠાલે કન્યાવિદાય આંખોમાં રાચે શમણામાં સો છાજે કન્યાવિદાય વરની ઈચ્છા કન્યાની છે મહેચ્છા  કન્યાવિદાય અંતર ઉર છલકે ભરપૂર કન્યાવિદાય દુઃખ છે આમાં સુખ છે પણ આમાં કન્યાવિદાય 

 જિંદગી ઉદાસ લાગી ને એકલતામાં એની આદત લાગી, એ નિકટતા ખાસ લાગી, એકલતામાં એની આદત લાગી. કવિતા નથી એ કવિની, શબ્દોમાં ગૂંથેલી ઊર્મિ છે; વખતો વખત ઉભરાવા લાગી, એકલતામાં એની આદત લાગી. રુધિરમાં એ વહે છે ને શ્વાસ મારા એને ચાહે છે, એ ઊર્મિ તમસમાં પ્રકાશ લાવી, એકલતામાં એની આદત લાગી. દરિયાની ગહનતા શું માપે, મનની ગહનતા ક્યાં ઓછી છે? સૂના હૃદયમાં એક ઝાંખી લાગી, એકલતામાં એની આદત લાગી. એકલતા એ તડકો નથી, મારા ઉરમાં ઉતરેલો છાંયડો છે; એ છાંયડાની મનને પ્રીતિ લાગી, એકલતામાં એની આદત લાગી.

     "તમે તલાક કેમ લેવા માંગો છો? એક મોકો આપી જુઓ. તલાક લેવાથી તમારા બાળકનું શું થશે એ તો વિચારો!"      "મારા બાળકનું વિચારીને જ આટલો સમય લીધો છે. પરંતું તેનો કોઈ અર્થ નથી. જો મારે મારા પતિ સાથે રહીને પણ એકલ માવતર જ જીવવાનું છે તો તેમના નામને પાછળ લગાડવાનો શો અર્થ?"      "તમારી સાથે એવું તો શું થયું?"      "આ વાત આપણા ભારતીય સમાજના દ્રષ્ટિકોણથી ખૂબ જ નાની લાગે, પરંતુ આ મારા સ્વાભિમાનની વાત છે. હું હંમેશા એવા વાતાવરણમાં ઉછરી છું, જ્યાં દરેકના મતને માન આપવામાં આવે છે. હું લગ્ન કરીને ગઈ ત્યારે થોડો સમય તો બધું સારું રહ્યું, પરંતુ પાછળથી ધીમે ધીમે મને એ કહેવાતું "મારું ઘર" મારું કદી ન લાગ્યું. મને હંમેશા એક બહારની વ્યક્તિ હોવાનું અનુભવાતું. હું ઘરમાં જ્યારે જોબ કરીને આવું ત્યારે મારા પતિ અને સાસુ કંઈક વાતો કરતાં હોય તો ચૂપ થઈ જતાં. અમારા વચ્ચે વિશ્વાસની ખૂબ જ કમી હતી અને જ્યાં વિશ્વાસ ન હોય ત્યાં પ્રેમ ક્યાંથી ટકે? મારા માટે લગ્ન એ પ્રેમ પર ટકતો સંબંધ છે અને અમારા વચ્ચે એ જ નથી. મારા પતિ ફક્ત મારી સાસુનું જ કહ્યું કરે છે. હું અને મ...

 એક વાત મનમાં આવી છે કે આ વાતો બધી ખયાલી છે, સંબંધમાં નમતું જોખવું સારું છે, આ વાતો બધી ખયાલી છે. છોડી દે ઈશ જુએ છે, જેવા સાથે તેવું વીતે જ છે; ઉપર ઉપરથી જ સંભળાય છે, આ વાતો બધી ખયાલી છે. મન હોય તો માળવે જવાય, મહેનત કદી એડે ન જાય; આ વાત શંકાથી ઘેરાયેલી છે, આ વાતો બધી ખયાલી છે. તારા લાવી કદમોમાં બિછાવું, મારાં પ્રેમમાં આ ખુમારી છે, તારા પણ સાંભળીને હસે છે, આ વાતો બધી ખયાલી છે. છુપાવી લઈશ હું સત્યને, વાત ખોટી મનમાં બેસાડી છે; સત્ય કદી છૂપાયેલું ન રહે, આ વાતો બધી ખયાલી છે.

  ઈચ્છાઓને ગણી ગણીને પૂરા કરવા મથ્યાં, પૂરા કરતાં વધતાં રહ્યાંને અધૂરા મનમાં ઠસ્યા. ન આંક્યું મૂલ્ય કદી ને સંબંધોને કિંમતમાં જ માપ્યાં, એષણાઓની શૂળી પર સંબંધે મોત કેટલાંય ચાખ્યાં . સરવાળા નથી કીધાં ક્યારેય જીવનમાં મળેલ ખુશીઓના, તેથી જ તો વિખૂટા પડ્યાં ને રહ્યાં એકલાં ભીડમાં. થયાં દુર્વ્યવહાર કેટલાં ને પાછાં ક્ષમા માંગતાં અચકાયા, રુસણા- મનામણા તેથી જ તો જીવનભરના ચાલ્યાં. જીવન- ગણિતના દાખલાં આ ક્યારે કોને સમજાયા! શ્રદ્ધા, વિશ્વાસ, સમર્પણથી દૂર થયાં ને ભરમાયા.

  મનની સ્થિર સ્થિતિ ને સમભાવ છે સમાધિ, બુદ્ધિની સમતાની અવસ્થામાં આવવું છે સમાધિ. જાણીને અજાણ રહેવાની બુદ્ધિની એ ક્ષમતા, તટસ્થતાનો ભાવ હરપળ છે એ પણ સમાધિ. અસ્તિત્વનું ભાન છે, શરીર ફક્ત સાધન; સાધનથી પર ઈશમાં લીન થવું છે સમાધિ. દૃષ્ટિકોણની ઉણપ છે, આત્મદ્રષ્ટા નથી થવાતું; 'એ જે નથી' તે જોવાની દ્રષ્ટિ કેળવવી છે સમાધિ. નિર્વાણ અંતિમ સોપાનનું પ્રથમ પગથિયું નિશ્ચય, નિર્વિકલ્પ નિરાકાર અંતિમ સોપાન છે સમાધિ.

 જીવનમાં લાગણીભીનું લીલું પાન હોય, જીવન ઉપવન પછી ક્યાંથી મ્લાન હોય! પ્રણયનાં તાંતણા તો સૌ કોઈ ઈચ્છે, શરતમાં ફક્ત રળિયામણું ગુલિસ્તાન હોય. વિશ્વાસ અડગ નથી કોઈનો આજે, તેથી જ શાશ્વત રણ ને રેગિસ્તાન હોય. હવે, સ્પંદનો ઉર ઊંડાણમાં ક્યાં શોધવા? જ્યારે લાગણીઓની દુનિયા તદ્દન વેરાન હોય. વિશ્વાસથી જ બાંધેલાં છે શ્વાસ એ વાત પર, કે બનાવીશું જિંદગી એ, જેમાં પ્રેમનું ગાન હોય.

 બહાર કેમ શોધે મુજને, અંતરમાં રહેલો જાણ તું; નીરખ તું ઉપવનને, એના પુષ્પમાં ધબકી રહેલો પ્રાણ છું. સૃષ્ટિનો રિવાજ કેવો ક્રમાનુસાર ચડતી - પડતીની રીત, હું રોજ સવારે ઊગતો ને સાંજે ડૂબી રહેલો ભાણ છું. અનંત આકાશમાં ગૂંજતી કંઈક ઈચ્છા ને પ્રાર્થનાનો રવ, નીરવ હવાની લહેરખીમાં સાંભળેલી, પ્રાર્થનાની મીઠી તાણ છું. દુઃખ - દર્દ - પીડાથી નિરંતર ભાગતો હે! મૂર્ખ માનવ, જીવંત હોવાનો ખ્યાલ ને તારા અસ્તિત્વનું પ્રમાણ છું. વિચાર શાને કરે આટલા, કઠપૂતળી તું આંગળીઓની; તારું જીવન બદલવા સક્ષમ હું, અનંત વિચારોની ખાણ છું.

 અહીં કોણ કોના સગાં છે? સબંધો ફક્ત ખોખલાં છે. ચુકાદો કરો તો સત્યથી, જુઠ્ઠાણાં મુખોટા ખુલ્લાં છે.

 જીવન થયું લાલિત્યપૂર્ણ, કર્યું નવપ્રસ્થાન. પ્રચાર કરે પ્રકૃતિ બચાવો રે! વોટ્સએપથી. આભનાં તારા અંધારે ઢંકાયા જો પ્રદૂષણથી પ્રકૃતિ ખોળે નયન રમ્ય દ્રશ્ય, કલ્પનામાં જ  મોતી ચમકે રાત્રિનાં અંધારામાં ચંદ્ર પ્રકાશે 

 આશ, ઈચ્છા કંઈક ખાસ આપી, જીવને નવી શરૂઆત આપી. મુક્ત મનને પાંખ આપી, જીવને નવી શરૂઆત આપી. ભૂલો થઈ હશે ઘણી! કોણ છે જેનાથી ન થાય? ભૂલો બાદ અનુભવની વાચા આપી, જીવને નવી શરૂઆત આપી. માત્ર હોવું એ પૂરતું નથી જગમાં, રોજ નવીનતર થવું પડે; નવીનીકરણ કરવાની હિંમત આપી, જીવને નવી શરૂઆત આપી. અથડાયાં છે, પડ્યાં છે, ઘાવ અનેરાં ઝીલ્યાં છે; એમાં આશ મલમની રાહત આપી, જીવને નવી શરૂઆત આપી. સુવાસિત કરો મનુષ્યતાને, ઈશ દીધેલી અનેરી સોગાત છે; આગવી ઓળખની જાત આપી, જીવને નવી શરૂઆત આપી

 આમ તો ખ્યાલ છે કશે તો એ છે, શમણાંની સાથે મારી દુનિયામાં એ છે. સોળે કળાએ ખીલશે જીવન જો એ છે, જિંદગીભરનો વિશ્વાસ મળે તો એ છે. જીવનનાં સપ્તરંગનો સાર એ છે, શ્રદ્ધા સુમનનો જીવનમાં ભાર એ છે. માર્ગ અને મંઝિલ જીવનનો એ છે, મનમાં વસેલ મનનો માણીગર એ છે. આવી મળતું જીવનમાં રાહ એ છે, સમય વહેતો જાય ભલે વિશ્વાસમાં એ છે.

 સ્પર્શ એ અંતરમનનો, જાણે નિરવતામાં સાદ કરે; ઉઘાડ્યું ફરી આ દિલ પછી શાને ફરિયાદ કરે? લાગણી ભીનો સ્પર્શ એનો, તરબોડી ગયો મનને; રાતે આવી શમણામાં, ફરી તાજી એની યાદ કરે. ઝાલેલો પહેલ- વહેલ હાથ, ફરી ઝાલવાની કેવી મનસા! હસ્ત મેળાપના મધુર સ્પંદનો, ફરી ફરીને સાદ કરે. સ્પર્શની ભાષા કેવી બોલકણી, તોય રહે નિ: શબ્દ; મૌન ધારિણી, સત્ય વાચાળી, સ્પંદન બની સાદ કરે; ફક્ત હાથથી અડકવું નહીં, સ્પર્શ સંવેદનાની ભાષા; અબોલા પણ સમજે સાચી, એ ભાષાની કવિ દાદ કરે!

 માનવું છે ફરી...? હસ્તરેખા જેવું પણ કંઇક હોય છે! તો પરિશ્રમના સાથ સાથે જ, ભાગ્ય અનંત હોય છે. અરમાનો ક્યારેક તૂટે દિલના, દીસે જે ફક્ત રેખાઓમાં; વ્યાપી જાઓ ફરી એકવાર, શમણાંનો ક્યાં અંત હોય છે? વિચાર કરે, તે વિચારતાં રહે, ને સમય એનાં મહી વહે; નાથીને વિચાર જે કર્મ કરી જાણે, તે જ ખરો મહંત હોય છે. ઝઝૂમવું પડે છેક સુધી, આવેલી મુશ્કેલીને ખમવું પડે; સફળતા પામવા સહેવા પડે, તે તીક્ષ્ણ કંટક- દંત હોય છે. છલકી પડે છે અશ્રુ કેટલાંયનાં, અહીં- તહીં રોજેરોજ, છતાંય લડી લે જે હસ્તરેખાથી, તે જ સાચો સંત હોય છે.

 તકલીફ આપનારને હંમેશા લોકો કોસે છે. ખોટું નથી, તકલીફ થાય ત્યારે આહ્ નીકળી જ જાય છે. પરંતુ ક્યારેય એ વિચાર્યું છે કે ઘણીવાર તકલીફ આપનારને પણ તકલીફ થતી હોય... હા, તમે સાચું સાંભળ્યું... તકલીફ આપનારને પણ તકલીફ થાય છે, કદાચ એટલે જ તે જાણતાં અજાણતાં અન્ય માટે મુશ્કેલીઓનું કારણ બની જાય છે. આ બધું શા માટે કહું છું ખબર છે તમને? કારણ કે હું મોટેભાગે અન્ય માટે મુશ્કેલી ઊભું કરતું તત્વ *માવઠું* છું.       મારા એ ટીપાં જયારે ચોમાસામાં વરસે ત્યારે લોકો અત્યંત ખુશ થાય છે પરંતુ એ જ ટીપાં જ્યારે શિયાળામાં વરસે તો... લોકો મને માવઠું કહે છે. મને મારું આ નામ પસંદ નથી... માવઠું! અચાનક વરસેલો વરસાદ... અણધારી મુસીબત, જે ઘણી બધી આફતને નોતરે છે. પરંતુ આ વરસાદ તરીકે વરસતાં પાણીના ટીપાં એ મારાં હૃદયના આંસુ છે. મારી એ તકલીફ જે હું કોઈને નથી કહી શકતો. એ તકલીફને હું આમ અચાનક વરસીને ઓછી કરવાનો પ્રયત્ન કરું છું. હા, જાણું છું કે હું જ્યાં વરસુ છું ત્યાં ઘણું નુકસાન થાય છે. સાચું માનજો ઘણો પ્રયત્ન કરું છું કે મારા દુઃખને હું મુજ સુધી જ સીમિત રાખી શકું, પરંતુ જ્યારે હૃદય ઉભરાય છે ત્યારે મસ્તિષ્...

       અમુક લોકો દરેક વાતનો હિસાબ રાખે છે. કદાચ એમને ગમતું હશે! પરંતુ શું દરેક વાતનો હિસાબ રાખવો શક્ય છે? હું પ્રણવને હંમેશા આ વાત પૂછું છું અને એનો જવાબ હંમેશની જેમ, "કોઈનું ઓછીનું લેવું અને ભૂલી જવું સારી બાબત નથી", એવો હોય છે. ત્યારે મને ફરી પ્રશ્ન થાય કે પ્રેમ, દયા, કરુણા આવી અગણિત લાગણીઓનો પણ હિસાબ હોય ખરો!      પ્રણવને હું બાળપણથી ઓળખું છું. તે દરેક બાબતનો હિસાબ રાખે છે, એટલું જ નહી પરંતુ એને દરેક બાબત મોઢે યાદ હોય છે. કોની પાસેથી કેટલાં રૂપિયા લેવાના, કોને કેટલાં આપવાના, ગાડીનું અઠવાડિયાનું પેટ્રોલ, વીજળી બિલ, પાણી બિલ... દરેક બાબત તે ખૂબ જ ચીવટથી યાદ રાખે છે. પરંતુ એની આ સારી આદત મને ગમતી નથી, કારણ કે તે આ બધાની સાથે તેને મળતાં પ્રેમનો અને મિત્રતાનો પણ હિસાબ રાખે છે. એને મન દરેક વસ્તુનો - બાબતનો બદલો વાળવો જરૂરી છે. નહિતર એના પર જે તે બાબતનું દેવું થઈ જશે! એમ એ માને છે.      તે પહેલાંથી આવો નો'તો. એક અકસ્માતમાં તેના માતા- પિતાનું મૃત્યુ થતાં તે પોતાના કાકા- કાકી સાથે રહેવા લાગ્યો. તેમનો પ્રેમ માતા - પિતાથી જરા પ...

*શીર્ષક :- જન્મદિવસની સાંજ* *******************************      સાંજનો સમય મને જીવનની નિકટતાનો અનુભવ કરાવે છે. મારા પ્રશ્નો જે ક્યારેય ઉકેલાતા નથી તેના ઉકેલો મને લાવી આપે છે આ સાંજ. ડૂબતો સૂર્ય, દિવસ અને રાતને જોડતી સાંજ; જાણે કે મારા મનના પ્રશ્નો, તેની ઉથલ- પાથલ આપમેળે સમજી જાય છે. એક એકલતાનો અનુભવ કરાવે છે, જેમાં અઢળક શાંતિ હોય છે. પરંતું એ સાંજે શાંતિ નહી મને ખુશી અનુભવવી હતી. તેથી હું જલ્દી ઘરે પહોંચવા માંગતી હતી.      એ સાંજે થાકીને ઓફિસથી હું ઘરે આવી તો જોયું કે આજે ફરીથી ઘરનો માહોલ રોજ જેવો જ ગંભીર હતો. હું કળી ગઈ કે ફરીથી આજે સંવાદે વિવાદનું સ્વરૂપ લીધું. ઓફિસથી નીકળતા જે ખુશી મનમાં લઈને આવી રહી હતી તે અચાનક ઘરનાં માહોલને જોઈને ક્યાં વિસરાઈ ગઈ તે ખબર જ ન પડી. "મૈત્રીને મળી આવું, આજે ઓફિસ નો'તી આવી."- કહીને હું મારી સ્કુટીની ચાવી મેજ પરથી લેવા લાગી કે મમ્મીએ મારો હાથ પકડી લીધો અને એમની આંખોમાંથી અશ્રુમોતી છલકી ગયા. તેમની ભીની આંખો અને એમાં છુપાયેલ દુઃખને હું સમજી ગઈ પરંતું એમની એ આંખોના દુઃખને ઓછું કરતાં "હું જલ્દી આવી જઈશ"- ફક્ત એટલું જ કહી શકી અને...

 એ ચહેરાનું સ્મિત તમારું ક્યારે દિલમાં વસી ગયું! આંખોનું એ દર્દ તમારું ક્યારે દિલમાં વસી ગયું! ઝીલવું છે એકવાર એ આંખનું ચમકતું મોતી, એ મોતીનું તેજ, પણ ક્યારે દિલમાં વસી ગયું? શાહીનો અક્ષર નથી, આ હૃદયનું સ્પંદન મારું; કોરું કાગળ તમારું, પણ ક્યારે દિલમાં વસી ગયું? અતૂટ વિશ્વાસની સફર પર અહીં આવવાનું થયું, કારણ પહેલી નજરનું સ્મિત તમારું ક્યારે દિલમાં વસી ગયું! પ્રેમ- પર્વ મારો એ જ જે દિ થશે તમને મળવાનું, એ દિવાસ્વપનનું બહાનું પણ ક્યારે દિલમાં વસી ગયું!

 લાલચ એની આંધળી ને ખુદગર્જીની સીમા નથી દેહ દીધો જેણે, ભોગ લીધો એનો સત્ય એના જીમાં નથી દુઃખી મન એ રાજ ખોલે, ધરિણીનું રુદિયું બોલે. મનુ બન્યો આંધળો, ને ધર્મ બન્યો પાંગળો, સત્યથી તે દૂર ગયો, ને ધર્મનો ધંધો કીધો દુઃખી મન એ રાજ ખોલે, સંતોનું એ રુદિયું બોલે. દેખાડાનો જમાનો છે, દેખાડો જ કમાણો છે, સાદગી અર્થ વિહોણી, આજે દેખાડે ભૂલાણી છે, દુઃખી મન એ રાજ ખોલે, સુંદરતાનું રુદિયું બોલે. ઊંચું જીવન, તુચ્છ વિચાર, આધુનિક આ જીવન કમાલ 'સાદું જીવન ઉચ્ચ વિચાર', મારા તું એ વચન સંભાર, દુઃખી મન એ રાજ ખોલે, મહાત્માનું રુદિયું બોલે.

  સાધના શબ્દ પોતે ખૂબ જ ઉચ્ચ કોટિનો છે, તેથી તેનો અર્થ સામાન્ય હોય જ ન શકે. સાધના એટલે ખૂબ જ ઊંડો અર્થ ધરાવતી પ્રક્રિયા છે. પરંતુ જરૂરી નથી કે દરેક ઉચ્ચ કોટિના શબ્દો અને તેના ગૂઢાર્થો સમજવા અતિશય મુશ્કેલ જ હોય!      સરળ ભાષામાં કહીએ તો સાધના એટલે તપ. કંઈક મેળવવા માટે સંપૂર્ણ મનથી કરવામાં આવતું કાર્ય. જે ફક્ત વિશ્વાસ થકી જ સફળ થઇ શકે. સાધના અને વિશ્વાસને ખૂબ જ ઊંડો સંબંધ છે. જો વ્યક્તિને પોતાના પર અને પોતાની ઇચ્છાશક્તિ પર વિશ્વાસ હોય તો જ તે પોતાની સાધના સફળ કરી શકે. એમ તો સાધનાને સીધો સંબંધ ઈશ્વર સાથે છે. તેથી સાધના શબ્દને ઈશ્વર સાથે સાંકળીને જ જોવામાં આવે છે તેમજ વિચારવામાં આવે છે. કેમ કે સામાન્ય સમજ પ્રમાણે સાધના એટલે ધ્યાન. કઈક મેળવવા માટે ધ્યાન આપવુ પડે છે. પરંતુ જીવનમાં ફક્ત ઈશ્વરને જ નહિ કોઇપણ બાબતને મેળવવા કે પામવા ધ્યાન/સાધના કરવી જ પડે.      જે વસ્તુ સાધના વગર મળી જાય તે લાંબો સમય ટકતી નથી. આજના સમયમાં સાધના કરવા માટે પહેલાની જેમ વનમાં જવુ પડતુ નથી. + સારા કર્મ કરવા માટે ઇચ્છાશક્તિ ધરાવો તે જ સાધના. + એ કાર્યોને પૂરા મનથી ફળીભૂ...

 ગંગાધર, વિષ્ણુવલ્લભ શિવોહમ્ શિવોહમ્, પિનાકી, ભક્તવત્સલ શિવોહમ્ શિવોહમ્. મૃત્યુંજય, શૂલી, સ્થાણું, વામદેવ પણ હું, વિરૂપાક્ષ, શિપિવિષ્ટ શિવોહમ્ શિવોહમ્. ચંદ્રશેખર, મહાકાળ, કૃપાનિધિ, ભીમ પણ હું, મહેશ્વર, શિવાપ્રિય શિવોહમ્ શિવોહમ્. શ્રીકંઠ, નીલકંઠ, ઉગ્ર, કપાલી પણ હું, સુરસૂદન, પરશુહસ્ત શિવોહમ્ શિવોહમ્. કૈલાસવાસી, નટવર, યોગી, રુદ્ર પણ હું, શંભૂ, અંબિકાનાથ શિવોહમ્ શિવોહમ્.

 રહસ્ય ન સમજાયું આંખોનો કમાલ છે કે દર્પણ! કવિને પડી શબ્દોની કમી છે તો વર્ણન શું કરું? રહસ્ય ન સમજાયું શશીની અવિરત કળાનું, સોળે કળાએ ખીલે ત્યારે તિમિરનું શું કરું? રહસ્ય ન સમજાયું પ્રતીક્ષામાં સાથી મળે રાહત! ચકાસતી પ્રેમની પ્રતીક્ષા હોય તો પ્રશ્ન શું કરું? રહસ્ય ન સમજાયું કેમ કશ્તીની મંજીલ છે કિનારો! મંજીલ જ સફરનો સાથી હોય તો કિનારાનું શું કરું? રહસ્ય ન સમજાયું કેમ અનંત વિચારોમાં એ પળપળ, અનંત શક્તિ જો જોડે તો વિચારોમાં પાગલ થઈ શું કરું?